Кои се Македонците со сметки и фирми во Панама

Вечерва протече најголемата дата база на податоци за компании досега со податоци од Панама која изложи фирми и финансиски тајни на светски лидери, политичари, јавни службеници, бизнисмени, луѓе од шоу бизнисот итн. Адвокатски фирми и финаскиски консалтинг компаниии им помагале на овие луѓе да перат пари и да кријат имот ширум светот. НОВАТВ во светло на досега најголемата афера реобјавува едно од своите постари истражувања од 2014 година кое е воедно и единственото истражување во Македонија кое што документирало сопственост во офшор држави досега. НОВАТВ, меѓудругото, ја известува јавноста дека е дел од друштвото на медиуми  и глобални партнери кои добија пристап до базата на Документите од Панама и коишто во наредниот период ќе ги истражат документите и ќе увидат колку и дали постојат македонски државјани во оваа  дата база  на  податоци.Во продолжение прочитајте го истражувањето кое го реобјавуваме, а кое е работено во 2014.

Познати македонски бизнисмени, политичари и државни службеници имаат отворено свои фирми во оф-шор државата Панама. Според документите до кои дојде НОВА, во Панама се регистрирани најмалку пет фирми чии сопственици се македонски државјани. Заедничко за сите фирми е тоа што се основани со основен влог од 10 илјади американски долари во периодот меѓу 1999. и 2002. година.

panamaa

Имињата на дел од македонските граѓани кои поседуваат фирма во Панама коинцидираат со имињата на актуелниот сопственик на македонската национална ТВ Канал 5, Вања Гавриловски и Марјан Стојменов, синот на поранешниот сосптвеник на истата телевизија и актуелен пратеник во парламентот Борис Стојменов. Заедничката фирма на која според документите од државниот панамски регистер се впишани овие имиња се вика се вика Санлајн Трејдинг (Sunline Trading S.A.) и е регистрирана на 9. септември 1999 година, во периодот кога Борис Стојменов е министер за финансии во владата на РМ формирана од Љубчо Георгиевски. Покрај Гавриловски и Стојменов, името на третиот основач на фирмата коинцидира со името на сопругата на Марјан Стојменов, Мимоза Киковска-Стојменова, вработена како државен советник во министерството за правда. Од 2002 година го предводи секторот за европска интеграција и за меѓународна соработка.

Како висок функционер во министерството Киковска е редовен учесник на меѓународни правни собири и ја претставува Македонија во ГРЕКО (Group of States against Corruption -GRECO) при Советот на Европа како и во РАИ (Regional anti-corruption initiative) антикорупциско тело на 9 земји од Југоисточна Европа.

НОВА не успеа да ги добие на телефон ниту Марјан и Борис Стојменови, ниту, пак, Вања Гавриловски, но Мимоза Киковска Стојменова ја добивме на службениот телефон во министерството за правда. Киковска Стојменова тврди дека прв пат од нас слушнала дека има фирма со име како нејзиното во екс-даночниот рај Панама.

„Прв пат од вас слушам вакво нешто, јас немам никаква фирма, камоли во Панама. Па верувајте, јас никогаш не сум ни била во Панама“, вознемирено рече Киковска Стојменова.

И објаснивме дека заедно со неа во фирмата се јавува како основач и нејзниот сопруг Марјан Стојменов. Таа потврди дека има сопруг со такво име, но, повторно ни посочи дека тоа е за неа непознаница.

„Навистина не знам, мора да е некоја грешка, прв пат слушам верувајте ми“, велеше Киковска Стојменова.

Претседателот на Транспарентност Македонија, Сашо Ордановски, вели дека не е забрането да се поседуваат тие компании, но останува етичката дилема.

„Не е незаконски, но не е етички во случајот на советник на министерот за правда. Сепак, оф шор државите имаат проблематичен имиџ на пералници на пари“, вели Ордановски.

Во случајот со Санлајн Трејдинг се јавува и уште еден проблем, кој исто така, повеќе отвора етички отколку законски проблеми. Имено, самото постоење на фирмата, доколку овие три имиња навистина се истите личности, јасно укажува на поврзаност меѓу семејството Стојменов и Вања Гавриловски, кој во меѓувреме стана нов сопственик на националната телевизија Канал 5. Продажбата се случи во септември 2012 година, откако со новиот Закон за радиодифузна дејност им беше забрането на јавни функционери и членови на нивните семејства да основаат или да имаат удел во радија и во телевизии. Во спротивно Борис Стојменов ќе мораше да се откаже од својот пратенички мандат во македонското Собрание.

Вмешаните во аферата Македонија Табак работеле со оф шор фирми

Компанијата „Алтамира“ е една од ретките која ја предводат македонски граѓани, а во која сопственичката структура во изминатите десетина години неколкупати се менувала. Фирмата е формирана во ноември 2001 година, а единствена константа во неа е Милорад Китановски, поранешен директор на „Македонија табак“. Партнери на Китановски во Алтамира најпрво му биле Стевчо Коцевски и Винко Ивачиќ, во тоа време исто така директори во Македонија Табак. Во фирмата во тој период се јавуваат уште двајца содружници, Горан Симиќ и Светлана Атанасовска. (Светлана Атанасовска се појавува како основач на уште една фирма во Панама- Салвиџ Ентерпрајзис (Salvage Enterprises S.A.) заедно со Трајко Атанасовски и со Тони Петроски)

Во август 2003 година се менува сопственичката структура на „Алтамира“. Тоа е периодот кога против претходните сопственици-партнери Коцевски и Ивачиќ во Македонија е подигнато обвинение поради малверзациите во „Македонија Табак“. Коцевски во тој период се наоѓа во притвор, а Ивачиќ бега од Македонија.

Оттогаш во регистарот фигурираат Милорад Китановски, Снежана Китановска и Јасмина Стојковска. Китановски е сопственик на компанијата Европрогрес трејд со седиште во Скопје, а Стојковска е нејзин директор. Оваа компанија се занимава со продажба и дистрибуција на цигари и е застапник на брендовите Ротманс, Карелиа и Булгартабак. На интернет-страницата на Европрогрес може да се прочита дека има компании и во Кипар, Бугарија, Србија, Црна Гора и Албанија.

Најмногу контроверзи во македонската јавност досега се вртеа околу Стевчо Коцевски и Винко Ивачиќ. Коцевски, кој е во роднински врски со поранешниот премиер Љубчо Георгиевски, беше предводник на малверзациите во „Македонија Табак“ поради што беше и осуден на затворска казна од 4 години во 2006. година. Ивачиќ, пак, побегна од Македонија, откако му беше одредена мерка притвор и оттогаш е недостапен за македонските истражни органи. Ивачиќ е уапсен во Русија на 18 јуни 2008 година, по потерница на македонските истражни органи, но оттогаш повеќе нема никаква информација за него.

Неговото име се појавува и во регистарот на фирми регистрирани во Хрватска, каде се води како сопственик на компанијата „МакТабако“, која се занимава со увоз, извоз и дистрибуција на алкохол и цигари.

За криминалот вреден десетици милиони долари во Македонија Табак долго пишуваа македонските медиуми, а Меѓународната кризна група во извештајот за Македонија од 2002 година ги означува оваа компанија, како и тогашниот директор Стевчо Коцевски, како средишна точка на криминалните активности на власта и на државно спонзорираниот шверц со цигари.

Во Панама своја фирма имаат регистрирано и тројцата раководители на АД Адинг, македонска компанија која произведува хемиски материјали за градежништво. Зоран Петровски, Благој Дончев и Петре Филипоски се сопственици на офшор компанијата „Оникс Мидл Ист Груп“ (ONYX MIDDLE EAST GROUP, S.A.). Дончев е претседател на управниот одбор и генерален директор на Адинг, додека Петровски и Филипоски се заменици генерални директори.

АД Адинг беше единствената компанија од која НОВА доби коментар за фирмите. Иако сакавме да разговараме со директорите лично, сепак, компанијата не препрати кај нивниот адвокат Весна Гогова.

-Јас не можам да зборувам за тоа што прават директорите во приватниот живот и каде се отвораат фирми. Можам единствено да проверам дали Адинг има некакви трансакции со оваа фирма, рече Гогова, а ние се уште чекаме да ни одговори дали ја завршила проверката.

Во Централниот регистар на фирми во Панама има податоци за уште една фирма чии сопственици се македонски државјани. Тоа е фирмата БББ Груп. Како нејзини сопственици фигурираат Блажески Богоја, Блажеска Весна и Танасковска Оливија. Тие се сопственици на компаниите Еуротехника и СИПО во Македонија кои произведуваат сигурносни појаси.

Бизнисите им се во Скопје, живеалиштата во Атина

Од пет фирми на македонски државјани регистрирани во Панама, четири се застапувани од иста правна фирма: Чен, Естрада и Вонг.

Со исклучок на фирмата „Санлајт“ чии сопственици пријавиле адреса на живеење во Скопје, газдите на сите останати пријавиле адреса во Атина, Грција. Куриозитет е тоа што сопствениците на три фирми- Алтамира, Салвиџ Ентерпрајзис и Оникс Мидл Ист имаат пријавено иста адреса, во главниот град на соседна Грција, Атина- улицата Секери број 5.

Држави на тајни, пари и валканици

Во моментов македонските закони се рестриктивни и на граѓаните им е забрането да имаат сметки во странство, а фирмите мора да ги пријавуваат. Институциите мора да водат регистри на инвестициите на Македонците во странство и обратно, вели поранешниот шеф на финансиската полиција, Миодраг Лабовиќ.

„Државата има право и да ги одземе таквите средства од банките во странство доколку не се легално пријавени, а за секоја инвестиција мора да има и покритие“ вели Лабовиќ.

Но, казните се прекршочни и изнесуваат 100 евра. Звучи малку, но, според поранешниот гувернер Петар Гошев законот кој забранува македонските граѓани да имаат сметки во странство е рестриктивен и веќе требало да се промени согласно Договорот за стабилизација и асоцијација. Она што тој го наоѓа за проблематично е оф шор државите како дестинација на парите од земјава.

Според Гошев сите одливи и прилив од таканаречените даночни раеви мора внимателно да се следат.

„Оф шор дестинациите се најкусо речено меѓународна завера на најбогатите, а манипулацијата поддржана од владите. Тие не би постоеле да не постои корумпираната власт. Во мое време, ако ја паметите руската банка, нејзиниот сопственик сакаше да внесе голема сума на пари како инвестиција од Белизе. Јас тоа не го дозволив бидејќи не ме убеди во легалноста на парите и потоа тој мораше да си замине и да продаде тоа што има“, раскажува Гошев.

Оф шор државите обезбедуваат комплетна анонимност на оние кои таму отвораат сметки. Не само што се гарантира сопственоста на фирмата, туку се гарантира и сопственоста на финансиското работење. Панама неодамна попушти под меѓународниот притисок и го отвори својот регистер со имињата на сите оние кои поседувале или поседуваат фирми во таа држава.

„Сите тие инвестиции кои доаѓаат од такви земји во основа треба да фрлат сомнеж на чистотата на парите кои доаѓаат од таквите земји, треба да покренат проверки за легалноста на парите. Бидејќи оној кој е чист и работи легално не отвора фирми во оф шор дестинации. Таму се отвораат фирми за да се избегнат даноците или за да се сокриајт парите од трогвија со бело робје, оружје итн и потоа тие пари се легализираат во земји со слаби институции како Македонија“, вели професорот на факултетот за детективи и безбедност при универзитетот ФОН Владимир Пивоваров.

Извор: НоваТв